EDITORYAL | Nou pa sèlman pale kreyòl, men nou tout se Kreyòl

Partager cet article:

Chak ane an Ayiti, yo selebre lang ak kilti kreyòl. Anpil aktivite tankou deba ak konferans òganize tout kote nan peyi a nan lide pou voye lang kreyòl la moute pi wo. Jounen jodi a, ane ki sot pase yo pèmèt nou wè lespwa ap boujonnen pou lang kreyòl la vin gen plis enpòtans nan mitan pèp ak kominote ayisyen yo, tankou nan peyi etranje. Men gen anpil travay ki dwe fèt toujou pou plis moun kapab apresye e fyè de lang kreyòl la, wè  li tankou yon lang ki tankou tout lang, respekte prensip ki gen pou wè ak fason li ekri epi fason li pwononse tou. Li enpòtan tou pou moun kapab etidye nan lang kreyòl la san pwoblèm, tankou lekòl klasik ak nan inivesite yo.   

Nou konnen byen yon lang se yon mwayen ki pèmèt moun  kominike ak lòt, sepandan, nan peyi Dayiti, koze lang la pa sèlman yon mwayen pou moun kominike, se sitou yon zouti tou pou kreye diferans ak ran sosyal, diferans ant gwo moun ak sa ki pa gen mwayen, moun ki save ak sa ki pat al lekòl, elatriye. Diskriminasyon sa yo detèmine ki moun ou ye paske, wap dim ki lang ou pale ma diw kiyès ou ye.

Prejije sa yo konn pran nesans depi nan fanmi yo, li swiv timoun yo nan lekòl yo, nan inivèsite yo, nan espas pwofesyonèl yo ak nan tout sosyete a an jeneral. Gen anpil lekòl an Ayiti, si yon elèv ta pèdi jekwazandye l al pale kreyòl nan klas la, gwo pinisyon ap tonbe sou do l. Sa ki lakòz vin gen gwo prejije  ant  kreyòl ak fransè a. Liv timoun yo aprann yo souvan ekri nan lòt lang. Edikasyon an ki se pilye konesans ak koulwa pou aplikasyon konesans yo, pa fèt vrèman nan lang moun yo ap pratike a ki se kreyòl. Yo ta vle fè konprann ke lang franse a pi evolye e ke li bay timoun yo plis atou lè yap aprann nan lang sa , men èske lang kreyòl la ap janm evolye si nou menm nou pa travay pou nou rann li pi bon, pandan nap pale an kreyòl, ekri an kreyòl, chante an kreyòl e plis enpòtan toujou, pwodui konesans an kreyòl ?

Nou souvan pa renmen valorize sa ki pou nou. Lang kreyòl la se youn nan pi gwo manifestasyon linyon ki te ka egziste ant esklav yo, sa ki te rive retire yo anba chenn lesklavaj kolon blan, se te lang kreyòl ak tanbou ki te pèmèt yo te ka kominike pou yo te òganize rezistans ki mennen nan liberasyon an. Dayè, mo « kreyòl » la vle di « sa ki pran nesans nan koloni an », sa vle di, kreyòl la pa selman manifeste atravè yon lang, men kreyòl la sitou siyifi kisa nou ye : nou tout se kreyòl.

Antouka koze pale kreyòl la gen anpil ipokrizi  ki kache dèyè l. Anpil moun pran plezi fè bèl diskou pou ankouraje moun pale kreyòl, men lè yo bezwen fè chèlbè, moutre se yo ki save, se fransè  yo pale. Yo bliye koze kreyòl la. Poukisa  yon moun ta oblije wont pale lang li?

Fedia STANISLAS

Fedia STANISLAS

Fedia STANISLAS

Laisser un commentaire

%d blogueurs aiment cette page :